ដកស្រង់ពី គេហទំព័រថ្មី ថ្មី (https://thmeythmey.com/?page=detail&id=31243)
ដោយវេជ្ជបណ្ឌិត Arnaud Tarantola
ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលបង្ការជំងឺឆ្កែឆ្កួតនៃវិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រកម្ពុជា
ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ទិវាពិភពលោកប្រឆាំងជំងឺឆ្កែឆ្កួតតែងត្រូវបានប្រារពធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី ២៨ ខែកញ្ញា។ ជំងឺឆ្កែឆ្កួតត្រូវបានគេស្គាល់តាំងពីបុរាណកាលមកម្ល៉េះ ប៉ុន្តែការព្យាបាលជំងឺនេះមិនមានការវិវត្តអ្វីទាល់តែសោះរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ អស់រយៈពេល៤ ៥០០ឆ្នាំមកហើយ ជំងឺឆ្កែឆ្កួតនៅតែជាជំងឺគំរាមកំហែងខ្លាំងបំផុតដល់ជីវិតមនុស្ស ព្រោះថាក្រោយពេលចេញរោគសញ្ញា អ្នកជំងឺត្រូវបាត់បង់ជីវិត១០០%តែម្តង ។ ការបង្ការជំងឺនេះអាចត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចាក់ថ្នាំបង្ការមុនពេលសត្វខាំ ឬក្រោយពេលសត្វខាំ ប៉ុន្តែត្រូវធ្វើមុនពេល “បង្ករោគ” ។
វីរុសជំងឺឆ្កែឆ្កួត (ពួក Lyssavirus) ដែលរស់នៅក្នុងទឹកមាត់សត្វ (ឆ្កែ ឆ្មា ឬថនិកសត្វស្រុក ឬព្រៃផ្សេងទៀត) ឆ្លងទៅមនុស្សភាគច្រើនបំផុតតាមរយៈការខាំ ប៉ុន្តែវាក៏អាចឆ្លងតាមរយៈការក្រញៅ ឬការលិទ្ធដំបៅនៅលើស្បែក ឬការលិទ្ធភ្នាសសើមផងដែរ។ អ្នកដែលត្រូវបានសត្វទាំងនោះខាំមិនសុទ្ធតែឆ្លងជំងឺឆ្កែឆ្កួតនោះទេ ប៉ុន្តែ អ្នកដែលបានឆ្លងជំងឺឆ្កែឆ្កួតសុទ្ធតែបាត់បង់ជីវិត។
នៅពេល“បង្ករោគ” វីរុសជំងឺឆ្កែឆ្កួតដែលចូលក្នុងសព៌ាង្គកាយសាយភាយនៅកន្លែងរបួស ហើយជ្រៀតចូលទៅតាមកោសិកានៃសរសៃប្រសាទ រួចបន្តទៅដល់កោសិកាខួរក្បាលដែលគ្រប់គ្រងបញ្ជាជាពិសេសទៅលើសកម្មភាពបេះដូង ឬការដកដង្ហើម។ ក្រោយពីរយៈពេលសំងំពីពីរបីថ្ងៃទៅពីរបីខែ (អាស្រ័យទៅតាមកន្លែងសត្វខាំ និងភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃរបួស ប៉ុន្តែភាគច្រើនគឺពី៣ទៅ៥សប្តាហ៍) អ្នកដែលបានឆ្លងរោគនឹងមានការរលាកខួរក្បាល។ ក្នុងករណី “ជំងឺឆ្កែឆ្កួត ប្រភេទមានអាការៈកាច” (៨០%នៃករណីឆ្លងលើមនុស្ស) ជាញឹកញាប់ រោគសញ្ញាដំបូងគឺការពិបាកលេបអាហារ និងមានវិបត្តិសរសៃប្រសាទ-ផ្លូវចិត្តផ្សេងៗ ជាពិសេសគឺការខ្វល់ចិត្ត និងអាការៈឡេះឡះ។ ជាញឹកញាប់ គេឃើញមានរោគសញ្ញាខ្លាចទឹក ឬមិនទទួលយកទឹក ដោយសារតែមានដំណើរប្រែប្រួលនៃរេផ្លិចគ្រលៀវលេប។ ពេលណាជំងឺឆ្កែឆ្កួតចេញជារោគសញ្ញា អ្នកជំងឺវិវត្តទៅរកការសន្លប់បាត់ស្មារតី និងស្លាប់ ភាគច្រើនដោយប្រព័ន្ធដកដង្ហើមលែងដំណើរការនៅពីរបីថ្ងៃបន្ទាប់។
នៅពេលសង្ស័យថាមានការឆ្លងរោគពីសត្វដែលមិនបានចាក់ថ្នាំបង្ការ សត្វមិនស្គាល់ ឬសត្វដែលមានរោគសញ្ញាខុសប្រក្រតី ត្រូវចាប់ផ្តើមការចាក់ថ្នាំបង្ការក្រោយពេលសត្វខាំឲ្យបានឆាប់បំផុតតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន ល្អបំផុតគឺក្នុងរយៈពេលពី២៤ទៅ៤៨ ម៉ោងក្រោយ។ ជាដំបូង ត្រូវធ្វើការព្យាបាលទូទៅលើមុខរបួស៖ លាងសម្អាតជាមួយទឹក និងសាប៊ូ ព្យាបាលដោយប្រើថ្នាំផ្សះ និងចាក់ថ្នាំបង្ការជំងឺតេតាណូស។ បន្ទាប់មកទៀត ត្រូវអនុវត្តវិធីជាក់លាក់បង្ការជំងឺឆ្កែឆ្កួត ដែលសព៌ាង្គកាយអាចទទួលយកបាន ល្អបំផុត រួមមានការចាក់ថ្នាំបង្ការ ជួនកាលរួមជាមួយការព្យាបាលដោយសេរ៉ូមប្រឆាំងជំងឺឆ្កែឆ្កួតក្នុងករណីរបួសធ្ងន់ធ្ងរ របួសលើមុខ ឬនៅចុងដៃចុងជើង។ ការចាក់ថ្នាំបង្ការនេះត្រូវធ្វើឲ្យបានឆាប់បំផុត គឺក្នុងប៉ុន្មានថ្ងៃដំបូងក្រោយពេលខាំ មុនពេលលេចចេញនូវរោគសញ្ញាដំបូងៗ ដែលជាសញ្ញានៃការវិវត្តទៅរកសេចក្តីស្លាប់ដោយចៀសមិនផុត។
ជំងឺឆ្កែឆ្កួត គឺជាដើមហេតុបណ្តាលឲ្យមនុស្សស្លាប់ជាង៥៥ ០០០នាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅលើពិភពលោក ជាញឹកញាប់បំផុតនោះ គឺឆ្លងពីសត្វឆ្កែ ដែលឈឺជំងឺឆ្កែឆ្កួត។ ក្នុងមួយឆ្នាំៗ មនុស្សប្រមាណ ១៧លាននាក់ទទួលបានការព្យាបាលក្រោយពីត្រូវបានខាំដោយសត្វមិនស្គាល់ ឬសត្វដែលសង្ស័យថាមានជំងឺឆ្កែឆ្កួត។ ទ្វីបអាស៊ីមានមនុស្សស្លាប់ច្រើនជាងគេ គឺប្រហែល៣១ ០០០នាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ នេះបើតាមការប៉ាន់ប្រមាណរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក។ នៅប្រទេសកម្ពុជា មានមនុស្សស្លាប់ដោយសារជំងឺឆ្កែឆ្កួតចំនួន៦៣ករណីត្រូវបានរាយការណ៍ទៅក្រសួងសុខាភិបាលនៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៩៨ដល់ឆ្នាំ២០០។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងការសិក្សាមួយ វិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័របានប៉ាន់ប្រមាណថា តួលេខនៃអ្នកស្លាប់ដោយជំងឺនេះអាចមានរហូតដល់៨១០ករណីនៅឆ្នាំ២០០៧ គឺមានន័យថា ក្នុងចំណោមមនុស្ស ១០០ ០០០នាក់ មាន៥,៨នាក់បានស្លាប់ដោយជំងឺឆ្កែឆ្កួត។ នេះគឺជាអត្រាមួយខ្ពស់ជាងអត្រានៃការស្លាប់ដោយសារជំងឺគ្រុនចាញ់ ឬជំងឺគ្រុនឈាមទៅទៀតនៅកម្ពុជា។
ផ្នែកវីរុសសាស្ត្រ ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលបង្គោលសម្រាប់វិភាគរកជំងឺឆ្កែឆ្កួតនៃវិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រកម្ពុជា (ដឹកនាំដោយបណ្ឌិត Philippe Dussard) រ៉ាប់រងក្នុងការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរកវីរុសនៅក្នុងខួរក្បាលសត្វ។ សំណាកវិភាគ ជាង ៤០០ ត្រូវបានធ្វើតេស្តក្នុងមួយឆ្នាំៗ ក្នុងនោះប្រហែល ៥០% មានរកឃើញវីរុសជំងឺឆ្កែឆ្កួត។ មជ្ឈមណ្ឌលបង្ការជំងឺឆ្កែឆ្កួតនៃវិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រកម្ពុជា (ដឹកនាំដោយវេជ្ជបណ្ឌិត Arnaud Tarantola) ផ្តល់ការពិគ្រោះ និងបង្ការជំងឺឆ្កែឆ្កួតបានដល់ជាង ២០ ០០០នាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។ ការបង្ការរួមមានការចាក់ថ្នាំបង្ការសើស្បែក ឬចាក់សាច់ដុំ៤ដងក្នុងរយៈពេល៤សប្តាហ៍ (ថ្ងៃដំបូង, ថ្ងៃទី៣, ថ្ងៃទី៧, ថ្ងៃទី២៨) នូវវីរុសរៀបចំដោយការបណ្តុះកោសិកា បន្សុទ្ធ និងកម្ចាត់ចោលនូវអានុភាពចម្លងរោគ។ ក្នុងករណីសត្វខាំដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ សេរ៉ូមអ៊ីមុណូក្លូប៊ុយលីនប្រឆាំងជំងឺឆ្កែឆ្កួតនឹងត្រូវចាក់បន្ថែមពេលចាក់ថ្នាំបង្ការដំបូង ដើម្បីផ្តល់ការការពារតាមរយៈអង់ទីគ័រក្នុងពេលដែលរាងកាយចាប់ផលិតអង់ទីគ័ររបស់ខ្លួនផ្ទាល់ឆ្លើយតបទៅនឹងថ្នាំបង្ការ។ ការកត់ត្រាទិន្នន័យពាក់ព័ន្ធនឹងអ្នកជំងឺនីមួយៗអាចអនុញ្ញាតឲ្យមានការស្រាវជ្រាវបន្ថែមទៅលើវីរុសជំងឺឆ្កែឆ្កួត និងជំងឺឆ្កែឆ្កួតនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីតម្រង់ទឹសការឆ្លើយតបទៅនឹងជំងឺឆ្កែឆ្កួតនៅកម្ពុជា ក៏ដូចជានៅប្រទេសផ្សេងៗទៀត។
ជាសេចក្តីសន្និដ្ឋាន ជំងឺឆ្កែឆ្កួតគឺជាជំងឺដែលត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់បំផុតនៅអាស៊ី និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ នៅកម្ពុជា ដែលជាប្រទេសមានជំងឺឆ្កែឆ្កួតជាប្រចាំ ចំនួនសត្វឆ្កែមានលើសពី ៥ លានក្បាល (ប្រជាជន ៣ នាក់ មានឆ្កែ ១ ក្បាល) រីឯការចាក់ថ្នាំបង្ការជំងឺឆ្កែឆ្កួតលើសត្វចិញ្ចឹមវិញនៅមានកំរិតតិចតួចបំផុត។ ដូច្នេះសូមកុំទៅជិតឆ្កែមិនស្គាល់ កុំសម្លឹងមើលឆ្កែចំមុខ កុំធ្វើបាបឆ្កែ កុំបណ្តោយឲ្យក្មេងៗប៉ះពាល់សត្វមិនស្គាល់។ មជ្ឈមណ្ឌលបង្ការក្រោយសត្វខាំមានចំនួនតិចតួចនៅប្រទេសកម្ពុជា (រាជធានីភ្នំពេញ ខេត្តសៀមរាប ខេត្តព្រះសីហនុ)។ អាស្រ័យហេតុនេះ ជាការប្រសើរ គួរអ្នកដែលចុះទៅទីជនបទនានានៃប្រទេសកម្ពុជា គិតគូររកការចាក់ថ្នាំបង្ការជំងឺឆ្កែឆ្កួតមុនសត្វខាំ មុននឹងនឹងទៅប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់ ដែលការចាក់នោះរួមមានការចាក់សាច់ដុំ ឬចាក់សើស្បែក៣ដង នៅថ្ងៃទី១, ថ្ងៃទី៧ និងថ្ងៃទី២៨ និង ការចាក់រំឭកនៅមួយឆ្នាំក្រោយ។ ធ្វើដូចនេះ អ្នកដែលធ្លាប់បានចាក់ថ្នាំបង្ការនឹងគ្រាន់តែត្រូវការចាក់រំឭក២ដងប៉ុណ្ណោះនៅពេលសត្វខាំ ដោយមិនចាំបាច់ស្វែងរកជាបន្ទាន់នូវមជ្ឈមណ្ឌលដែលអាចផ្តល់សេរ៉ូមអ៊ីមុណូក្លូប៊ុយលីនប្រឆាំងជំងឺឆ្កែឆ្កួតនោះឡើយ។
ក្រុមបង្ការជំងឺឆ្កែឆ្កួតនៃវិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រកម្ពុជាមានទំព័រ Facebook ដែលផ្តល់ព័ត៌មានពាក់ព័ន្ធនឹងការបង្ការជំងឺឆ្កែឆ្កួត គឺ www.facebook.com/rpg.at.ipc ។
Comments
Post a Comment